معين الدين فراهى هروى ( ملا مسكين )

فهرست و شرح حال مؤلف 13

تفسير حدائق الحقائق ( قسمت سوره يوسف )

2 - قصص حضرت موسى ( ع ) كه بقول صاحب الذّريعه نسخهء از آن در كتابخانهء شيخ مهدى شرف الدين تسترى موجود است . 3 - اربعين در چهل حديث نبوى ( روضة الواعظين ) . 4 - تفسير سورهء فاتحة الكتاب . 5 - بحر الدرر كه ظاهرا كتاب بزرگ تفسير قرآن اوست . 6 - حدائق الحقائق ( كتاب حاضر ) در تفسير سورهء يوسف . اين كتاب دو مرتبه بطبع رسيده است دفعه اول بنام احسن القصص جوينى معروف شده است و بدستور بهرام ميرزا به سال 1278 چاپ و نشر شده است . و دفعه دوم در هند لكهنو 1309 ق . بچاپ رسيده است . و هر دو نسخهء مطبوع مذكور ناقص است و ما قسمتى كه ناقص بود در اين چاپ اضافه نموديم ، وى در مقدمهء اين كتاب گويد : دوستان از من خواهش كردند كه تفسير كاملى بر قرآن كريم بنگارم و اين بنده در مقام اجابت مسئول آنها شروع بدين كار مهم كردم لكن چنين مقرر شد كه ابتداء جهت اهل ذوق و عرفان سوره يوسف را جداگانه تفسير و به رشتهء تحرير درآورم و سپس قصّهء موسى را و . . . از تفسير بزرگ وى جز قسمتى ( از اول سورهء الملك تا آخر قرآن ) چيزى در دست نيست و در تذكرها و فهارس مربوطه نامى از موجوديّت آنها برده نشده است . تنها كتاب كامل و معروف وى كه مورد توجه واقع شده است همين تفسير حدائق است و بطور كلى در ازمنهء گذشته به داستان و قصّهء حضرت يوسف توجّه بسيار شده است و اين امر ظاهرا هم از جهت مذهبى بوده است و هم از اين لحاظ كه قصّهء يوسف قصّهء عشقى و داستان شيوا و جالب است و همين امر موجب شده است كه به اين قصّه شاخ و برگ زيادى داده شود و از صورت يك واقعيت تاريخى خارج شود . و چنان كه ملاحظه مىشود بسيارى از نامها كه در اين قصّه آمده است بطور قطع نمىتواند اصالت تاريخى داشته باشد چه آنكه بسيارى از اين نامها از نامهاى اسلامى است كه از لحاظ تاريخى با نامهاى عبرى و چند قرن قبل از ظهور حضرت موسى وفق